Vraag over de doxologie na het Onze Vader

Als pastoraal team krijgen we af en toe een vraag over de liturgie of over een theologische kwestie. Deze proberen we zo goed mogelijk te beantwoorden. Omdat wij denken dat ons antwoord ook voor anderen interessant kan zijn, willen we sommige antwoorden met u delen op onze website. 

Vraag: waarom bidden katholieken niet aansluitend op het Onze Vader de doxologie (“want van U is het koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid tot in eeuwigheid. Amen.”). Zo staat dat immers toch in Mat. 6 (Statenvertaling) vermeld?

De doxologie is een latere toevoeging in de grondtekst van Matteüs. In de oudste handschriften ontbreekt deze namelijk. Dat wordt bevestigd in het commentaar van de NBV Studiebijbel: “Aan het slot van het Onze Vader in de Nieuwe Bijbelvertaling ontbreken de bekende woorden ‘want aan u behoort het koningschap, de macht en de majesteit tot in eeuwigheid. Amen’. Deze zin is niet in de lopende tekst opgenomen, omdat hij in de oudste handschriften ontbreekt. Zeer waarschijnlijk gaat het om een latere toevoeging, bedoeld als een fraaie en traditionele afronding van het hele gebed” (blz. 1774).

In “Tekst voor tekst, de Heilige Schrift kort verklaard en toegelicht”, een uitgave van Boekencentrum onder redactie van dr. ir. J. van der Graaf, staat: “De lofprijzing die daarop volgt, ontbreekt in de belangrijkste oude handschriften. Ook in het parallelle gedeelte in het derde evangelie [volgens Lucas] komt ze niet voor. Waarschijnlijk is ze later toegevoegd.” (blz. 675).

Het Internationaal Commentaar op de Bijbel geeft bij Mat. 6 de volgende verklaring: “Vrij spoedig, zoals we zien in de Didachè [een vroeg-christelijk tekst uit de 2e eeuw], werd er een doxologie aan het gebed vastgehecht. Hoewel deze toevoeging enigszins afbreuk doet aan de bondigheid van het gebed, is de terugkeer tot het ‘uw’ van de eerste regels een vondst. Na het ‘ons’ van de laatste regels vormt het zo een ‘inclusio', waardoor het gebed een afronding krijgt die past bij een tekst die afzonderlijk wordt gebruikt.” (blz. 1485)

In een speciale uitgave van het bisdomblad van het bisdom Den Bosch over het Onze Vader wordt dit ook bevestigd: “Waar wij als katholieken in ons persoonlijke gebed na het Onze Vader meestel ‘amen’ zeggen, is het in de protestantse traditie gebruikelijk om direct na de woorden van Jezus nog een extra zin te bidden: ‘Want van U is het Koninkrijk en de kracht en de heerlijkheid in eeuwigheid’. Deze doxologie is echter niet afkomstig uit de evangeliën, maar uit enkele vroeg-christelijke geschriften (Didachè 8:2)” (blz. 27, uitgave november 2012)

Als je op internet zoekt naar de betreffende tekst uit de Didachè (hoofdstuk 8, vers 2), dan vind je een (oud) Engelse vertaling: "Neither pray ye as the hypocrites, but as the Lord hath commanded in his gospel so pray ye: Our Father in heaven, hallowed be thy name. Thy kingdom come. Thy will be done as in heaven so on earth. Give us this day our daily bread. And forgive us our debt, as we also forgive our debtors. And lead us not into temptation, but deliver us from the evil: for thine is the power, and the glory, for ever."

Samengevat: de doxologie ontbreekt in de oudste handschriften en is later toegevoegd, hoogstwaarschijnlijk vanuit de Didachè. De Statenvertaling is gebaseerd op grondteksten, zoals die bekend waren in de 16e eeuw. Sindsdien zijn er oudere handschriften ontdekt, waarin de doxologie ontbreekt. Katholieken bidden de oudste versie van het Onze Vader uit de evangeliën, zonder de toevoeging. Overigens bidden katholieken de doxologie wel altijd in de liturgie van de eucharistie, als slot van het embolisme (“Verlos ons, Heer, van alle kwaad…”). 

Pastoraal team

Parochie Heilige Theresia van Avila

scroll back to top