MENU
< TERUG

ACTUEEL

Preek Sacramentsdag 2022. Luc. 9, 11-17. De goddelijke gulheid.

16 juni 2022

Vandaag is het Sacramentsdag, het hoogfeest van het ‘Heilig Sacrament van het Lichaam en Bloed van Christus’. Deze dag is ontstaan uit een sterke devotie voor de eucharistie. We lezen op vandaag het evangelie van de wonderbaarlijke broodvermenigvuldiging. Liefst vijfduizend personen weet Jezus te voeden met slechts vijf broden en twee vissen. Een enorm contrast, dat we bijvoorbeeld ook tegenkomen in de Tien Geboden. Daarin staat dat God zijn schuld wreekt tot in het derde en vierde geslacht, maar dat Hij zijn goedheid bewijst tot in het duizendste geslacht (Deut. 5, 9-10). Ook weer een enorm contrast, waarmee de Bijbel de ‘goddelijke gulheid’ wil benadrukken, zoals een commentaar in een studiebijbel zo mooi aangeeft. Dat is de eucharistie: dankzegging voor Gods overvloedige gulheid die Hij ons toont in het leven, sterven en verrijzen van zijn Zoon.

Over de eucharistie kun je veel zeggen. Het is een diamant met veel facetten. In het licht van de ‘goddelijke gulheid’ wil ik op twee facetten inzoomen: genade en rechtvaardigheid. We worden in Gods ogen gerechtvaardigd door de overvloedige genade van het offer van zijn Zoon. Genade en rechtvaardigheid hebben alles met elkaar te maken. Echter, in onze huidige cultuur worden genade en rechtvaardigheid juist ver uit elkaar gezet en tegenover elkaar geplaatst, zodat er van die ‘goddelijke gulheid’ weinig meer over blijft.

Genade is een centraal begrip in ons geloof. Genade in Latijn is ‘gratia’, waarvan ons woord ‘gratis’ – een woord dat wij Nederlanders maar al te graag horen – is afgeleid. Genade betekent dus ‘vrije gift’. Daarmee zeg je in feite wat God is: Hij is vrije gift. Ik heb al vaker gezegd dat God in zichzelf volmaakt is en dus niets van ons of van wat dan ook nodig heeft. Daarom is alles wat Hij doet en geeft om niet, genade. Hij hoeft er niets voor terug. Daarmee laat God zien dat Hij liefde is in de meest volle zin van het woord. Liefde is het goede willen voor de ander, omwille van de ander, dus zonder iets terug te verlangen.

Juist daarin gaan wij mensen in de fout. Zelfs onze meest altruïstische (menslievende) daad heeft iets van egoïsme in zich, al is het het goede gevoel dat je krijgt als je iets voor een ander doet. Zodra dat gevoel wegblijft, wanneer iets voor een ander doen een last wordt, dan verliezen we al snel onze interesse. ‘Waar doe ik het nog voor?’ vraag je je dan af. Je hebt de ander nodig om toe te voegen wat aan jezelf ontbreekt. Zo is het bij God dus niet. In zijn volmaaktheid heeft Hij niets van ons nodig. Toch geeft Hij zichzelf in zijn Zoon, zonder iets terug te verlangen. Dat is liefde, dat is ‘goddelijke gulheid’ ten volle. Jezus laat dat zien in het evangelie: Hij heeft weinig nodig (paar broden en wat vissen) om overvloedig te voeden.

Tot zover klinkt genade heel mooi en nastrevenswaardig. Maar genade wordt een uitdaging zodra je onrecht wordt aangedaan. Genade betekent namelijk óók dat als jou iets wordt aangedaan, je dan geen genoegdoening eist. Je zou dit de ‘logica van de genade’ kunnen noemen: ook al heb je mij gekwetst, toch vraag ik geen genoegdoening. Wellicht voelt u diep van binnen weerstand tegen deze logica. Dat is goed mogelijk, want we zijn sterk geconditioneerd door wat je de ‘logica van rechtvaardiging’ kunt noemen.

De logica van rechtvaardiging heeft te maken met schuld en vereffening, met dit-voor-dat: jij hebt mij iets aangedaan en dus eis ik genoegdoening. Ik zal je betaald zetten! De logica van rechtvaardiging leidt tot een houding van calculeren: jij hebt mij leed berokkend en dat moet vereffend worden. Dan ge je rekenen: hoeveel genoegdoening moet er gedaan worden om de misstap te vergeven? Als christenen moeten we hier voorzichtig zijn, want het leidt ertoe dat we niet meer in staat zijn om te vergeven. Een te eenzijdige focus op rechtvaardiging wordt al snel een mentaliteit van calculeren, van genoegdoening eisen, en dát staat vergeving – die niet calculerend is, die overvloedig is – in de weg.

Is rechtvaardiging dan verkeerd? Zeker niet! Laten we vooral blijven streven naar een rechtvaardige samenleving! Maar wees wel beducht voor de valkuilen. Het punt is: Bijbels gezien komt genade vóór rechtvaardiging. Echter, onze cultuur heeft deze omgekeerd: eerst rechtvaardiging, dan pas genade. Eerst iemand een klap teruggeven (denk aan acteur Will Smith tijdens de Oscaruitreiking!), eerst iemand betaald zetten, pas dan is er vergiffenis. Het sacrament van boete en verzoening (de biecht) laat de Bijbelse volgorde zien: je bekent je misstap en je vraagt God om vergiffenis. Wat daarop volgt is niet eerst rechtvaardiging, niet eerst vergelding of genoegdoening, waarmee je vergeving kunt verdienen. Nee, éérst word je vergeven, en pas dán volgt de rechtvaardiging. Gods genade, Gods liefde komt altijd eerst! Dat vormt de basis voor rechtvaardiging.

De eucharistie, het Heilig Sacrament van het Lichaam en Bloed van Christus, is niets anders dan het vieren van precies dát. Eerst komt Gods gulheid, God overvloedige genade, ons in Christus op het kruis geschonken. In de eucharistie, en ook in een woord- en communieviering, ontvangen we een klein stukje brood, maar dat staat voor een enorme hoeveelheid genade (ook weer een contrast). Wat is dan onze rechtvaardiging, onze tegenprestatie? Dat is, zoals Jezus zegt: “Gaat heen, en doet gij evenzo” (Luc. 10, 37). Als God eerst zou berekenen wat we Hem schuldig zijn, dan houdt het voor iedereen op. Zoals in Psalm 130 staat: “Als Gij zonden blijft gedenken, Heer, wie houdt dan stand?”. Niemand dus! Goddank overtreft God ons gevoel voor rechtvaardiging met zijn gift van genade. De eucharistie is niets anders dan het vieren van precies dát. En dat is een extra hoogfeest meer dan waard. Gods genade komt altijd eerst! Door Christus, onze Heer. Amen.

Diaken Franck Baggen

Preek Hoogfeest van Pinksteren 2022
4 juni 2022
Preek 7e zondag na Pasen. Openb. 22, 12-20. Kom, Heer Jezus!
29 mei 2022
Preek 6e zondag na Pasen. Openb. 21, 10-23. Het nieuwe Jeruzalem.
21 mei 2022
Preek 5e zondag na Pasen. Heilige Titus Brandsma
6 mei 2022
Preek 4e zondag na Pasen. Openb. 7, 9-17. Legers van martelaren.
2 mei 2022
Preek 3e zondag na Pasen. Joh. 21, 1-19. Zonde wordt genade.
29 april 2022
laad meer artikelen artikelen aan het laden geen nieuwe artikelen