Preek 27e zondag door het jaar. Fil. 4, 6-9: het leven is een Rad van Fortuin.

Deze preek gaat niet over de parabel van de wijngaard. Daarover heeft u vast meerdere preken gehoord. Bovendien laat de parabel zich goed uitleggen als allegorie voor Israël. Daarom maak ik van de gelegenheid gebruik om bij de tweede lezing stil te staan uit de brief van Paulus aan de christenen van Filippi. De stad Filippi ligt in het noordoosten van wat tegenwoordig Griekenland is. Voor de Romeinen was Filippi van strategisch belang, want de weg van Rome naar Constantinopel kwam erlangs. Ook voor Paulus is Filippi van betekenis, want het was hier dat hij voor het eerst een kerk stichtte buiten het toenmalige Klein-Azië. Filippi was de eerste Europese stad waar het Evangelie werd verkondigd!

Het gedeelte dat wij vandaag lezen komt uit het slot van deze brief. Paulus neemt uitgebreid afscheid van zijn lezerspubliek in Filippi. Je moet weten dat reizen in de tijd van Paulus een uiterst riskante aangelegenheid was. Je wist nooit zeker of je zou aankomen op de plek van bestemming. Als je in die tijd lange reizen maakte zoals Paulus, dan nam je bij elk afscheid min of meer definitief afscheid, want het kon wel eens de laatste keer zijn dat je elkaar zag! Met dat in je achterhoofd klinken de woorden van Paulus wat vreemd. Hij zegt namelijk: weest onbezorgd! (v. 6). Wel vaker zeggen mensen “maak je geen zorgen”. Juist dan ben je geneigd om extra bezorgd te zijn! Bij Paulus is dat zeker geen uitzondering. Hij heeft meerdere keren gevangen gezeten (waaronder in Filippi), hij is meerdere keren beschimpt en met de dood bedreigd en heeft al een aantal keer schipbreuk geleden. Zijn leven was één groot avontuur. En die Paulus zegt “weest onbezorgd”? Het heeft iets van een bevel “ik zeg je: niet bezorgd zijn!” Hoe kan Paulus die onbezorgdheid van zijn kerk in Filippi verlangen als je weet welke gevaren hij loopt? 

Rota FortunaeDit wil ik uitleggen aan de hand van het beeld van het Rad van Fortuin. Daarmee bedoel ik niet dat tv-spelletje. In de Oudheid en in de Middeleeuwen probeerde men de loop van het leven te begrijpen aan de hand van de Rota Fortunae, ofwel Rad (of wiel) van Fortuin; zie foto. De naam fortuin komt van Fortuna, de Romeinse godin van het lot. Zie dat Rad even als een klok. Op twaalf uur, dus bovenaan het Rad, staat een mannetje met een kroon op het hoofd. Hij zegt “regno”: ik heers. Hij is “on top of the world”. Dan, om drie uur, lijkt het mannetje te vallen en hij verliest zijn kroon. Hij zegt “regnavi”: ik heb geheerst. Onderaan het wiel, op zes uur, ligt het mannetje op zijn rug en zijn kroon ligt op de grond. Hij zegt “sum sine regno”: ik ben zonder koninkrijk. Maar dan klimt hij weer op en op negen uur zegt hij “regnabo”: ik zal heersen, om vervolgens weer bovenaan te komen met de kroon op het hoofd. En zo draait het wiel voort. Het is een klassieke manier waarmee de levensloop van een mens wordt uitgedrukt. Wellicht herkent u uzelf daarin: het leven is vallen en opstaan. Het leven van Paulus is een aaneenschakeling van vallen en opstaan. 

In dit Rad speelt angst en onzekerheid een grote rol. Als je bovenaan staat, wanneer je heerst, ben je bang je positie te verliezen. Als je je positie verliest, wanneer je hebt geheerst, ben je bang voor wat er gebeurt, want je verliest controle over je leven, je bent afhankelijk van anderen, enz. Onderaan het wiel is de angst volledig: je hebt niets meer en je leeft in onzekerheid. Ook als je weer uit het dal klimt ervaar je angst, want je weet niet zeker of je het redt. Kortom: waar je je ook bevindt op het Rad, je bent angstig en onzeker.

Op Middeleeuwse afbeeldingen van het Rad van Fortuin staat in het midden van het Rad de Christus afgebeeld. Hij is de stabiele factor, hoe het Rad ook draait (hoe weerbarstig het leven ook is). Hij laat zich niet leiden door de waan van de dag. Dit beeld wil ons leren dat we ons leven niet moeten richten naar de randen van het Rad, maar naar het centrum ervan. En dát is wat Paulus ons wil zeggen: richt je naar het centrum van het Rad, dus op Christus en probeer je leven van daaruit te bezien. Waar je je ook op het Rad bevindt, als je met het centrum ervan (met Christus) verbonden bent, hoeft angst je leven niet te beheersen. Ik heb al eens eerder gezegd: het leven draait niet om jou, maar om Hem. Of, zoals Paulus het zegt: “ik leef niet meer, maar Christus leeft in mij” (Gal. 2, 20). In het leven van Paulus staat Christus in het centrum van het Rad, ook al draait het rad van zijn leven als een dolle. Daarom zullen zij die hun heil zoeken in aards genot, geen rust vinden en hongerig blijven. Als je leeft met de focus op het centrum van het Rad (op Christus), in plaats van op de randen ervan, dan ervaar je een fundamentele en diepe, innerlijke rust.

Dat is wat Jezus bedoelt wanneer Hij zegt: de steen die de bouwers hebben afgekeurd, die is tot hoeksteen geworden. Jezus is de hoeksteen, de steen die de zaak bij elkaar houdt. Als Hij in het centrum van het rad van je leven staat, dan is Hij ook voor jou een hoeksteen. Hij houdt je leven bij elkaar, hoezeer je leven ook draait en tuimelt met alle onzekerheden van dien. Als je je leven laat leiden door de onzekerheden van dit bestaan, zal je altijd de angst en onzekerheid ervaren die het mannetje op het Rad ervaart. Moge Christus voor ieder van ons dé hoeksteen zijn. Moge Hij zeggen “regno”, Ik heers. Amen.

Diaken Franck Baggen

scroll back to top