MENU
< TERUG

ACTUEEL

Preek 15e zondag (jaar C). Luc. 10, 25-37. De barmhartige Samaritaan.

11 juli 2022

Het verhaal van de barmhartige Samaritaan is waarschijnlijk wel één van de bekendste verhalen uit de Bijbel. Ik zou makkelijk kunnen zeggen: “Zie een beetje om naar elkaar en doe een beetje aardig”. Echter, dan doe ik dat prachtige verhaal en de boodschap van Jezus tekort. Er zit namelijk wat meer in.

Dat merken we al aan het begin van het evangelie: Jezus wordt door een wetgeleerde op de proef gesteld. Hij wordt uitgedaagd. De wetsgeleerden hebben vele jaren gestudeerd op de joodse Bijbel. Ze hebben gezag, omdat ze er zoveel over weten. Dan verschijnt Jezus op het toneel. Hij spreekt in synagogen en mensen komen naar Hem luisteren. Jezus is alleen geen wetgeleerde, Hij staat vooral bekend als de zoon van een timmerman. De wetgeleerde die Jezus op de proef stelt, wilt Hem misschien wel op zijn plek zetten. Immers: “Wat weet zo’n timmermanszoon nu eenmaal?”

Het evangelie van vandaag kun je in drie delen uit elkaar halen. Eerst vraagt die wetgeleerde wat hij moet doen om het eeuwig leven te krijgen. Jezus kaatst de bal terug en laat hem zelf antwoord geven. Dat doet de wetgeleerde natuurlijk goed als hij reageert met het dubbelgebod van de liefde: God beminnen met alles wat je bent en van je medemensen houden zoals je van jezelf houdt. Jezus keurt het antwoord goed.

De wetgeleerde gaat door, hij laat het er niet bij zitten. Wij komen bij deel twee, als hij vraagt: Wie is dan mijn medemens? Met deze vraag wil hij het Jezus iets moeilijker maken. Een gangbaar, normaal antwoord zou zijn: de mensen uit jouw omgeving. Dat zijn de mensen die om jou heen staan, die jouw kring vormen. Als je als groep onderling solidair bent, draag je elkaar. De gemeenschap draagt dan het individu. Als je deze kijkrichting volgt, dan sla je de vreemdeling over. De wetgeleerde zou dat Jezus voor zijn voeten kunnen werpen, want in de Schrift staat dat je ook liefde moet tonen aan de vreemdeling. Israël was namelijk een vreemdeling in Egypte. Hierbij heb je natuurlijk wel vreemdelingen en vreemdelingen. Als een vreemdeling gevestigd is in de gemeenschap, er onderdeel van uitmaakt, als deze 'een goede vreemdeling' is, dan kan die best als medemens, als naaste beschouwd worden. Iedereen daarbuiten is toch ingewikkelder.

Wie is dan mijn naaste, mijn medemens? Het antwoord van Jezus kan makkelijk kritiek opleveren, maar dan verschuift Hij het één en ander en vertelt deze gelijkenis. We kunnen ons er best in verplaatsen. De weg van Jericho naar Jeruzalem is geen pretje. Er vonden veel overvallen plaats. Vergelijk het maar met een donker steegje of een eng bos. Liever ga je een blokje om. De priester en de leviet (een soort hulppriester) komen langs, zien de gewonde man liggen en haasten zich door. Misschien waren ze bang om ook overvallen te worden, of hadden ze geen idee hoe ze eerste hulp moesten verlenen.

Vervolgens komt er een Samaritaan langs, in de ogen van de joden een slechterik. Een halve heiden die in de ogen van de mensen die naar Jezus luisterden, niets goed kon doen. Hij ziet de gewonde liggen en krijgt medelijden. Dit gaat verder dan een gevoel van: 'och arme'. De Samaritaan is tot zijn ingewanden bewogen en hij neemt zijn verantwoordelijkheid en laat de gewonde man verzorgen.

De vraag van de wetgeleerde is: “Wie is mijn medemens?”. Jezus stelt die vraag nu anders: “Wie is de medemens van de man die overvallen werd?”. De wetgeleerde antwoordt: “Die hem barmhartigheid betoond heeft”. Dat wil zeggen de persoon die goed is voor de gewonde man. Dat hij een Samaritaan is, krijgt de wetgeleerde niet over zijn lippen.

Dat is het tweede deel. Het derde deel is iets korter. Jezus sprak: “Ga dan en doet gij evenzo.” We worden erop uitgezonden om barmhartigheid te betonen, om elkaars naaste te zijn. De kern van het evangelie zit in de verschuiving van de vraag van de wetgeleerde naar de vraag van Jezus. Van 'wie is mijn naaste' naar 'wie is de naaste van de gewonde mens?'. Het gaat niet om wie jouw naaste is, maar of jij een naaste bent.

In de vraag van de wetgeleerde zitten kaders. Natuurlijk zou hij kunnen zeggen: “Iedereen die ik tegenkom is mijn naaste”. Je krijgt toch een beetje een houding van: die is wel en die is niet mijn naaste. Het is een strikte opvatting van het dubbelgebod: als ik dat clubje mensen liefheb, dan zit ik gebakken! Eeuwig leven, daar ben ik! Jezus legt de nadruk op het feit dat wij naasten moeten zijn van de ander. Dat we ons door iedereen laten raken, tot in ons binnenste, onze ingewanden. Geen afgerond gebied; geen 'jij wel, maar jij niet'.

Ook in onze tijd kunnen we soms makkelijk grenzen trekken. Kijk maar hoe we omgaan met de ingewikkelde kwesties, zoals bijvoorbeeld met vluchtelingen. Als het ver van ons bed is, lijken we het ook vaak liever ver van ons bed te willen houden. Of kijk hoe we omgaan met discussies rond stikstof en boerenprotesten. We verliezen onszelf makkelijk in oneliners. Snel scoren en over tot de waan van de dag. Laten we ons nog raken? Voelen wij een medelijden dat verder gaat dan 'och arme'? Of blijft ons gevoel van medelijden steken bij een pittige tweet of een duimpje op Facebook?

Zijn wij naasten? Het is makkelijk om een naaste te zijn van mensen uit je eigen clubje, je eigen kring. Het is ook te makkelijk gezegd dat we naasten van elkaar moeten zijn. Het is namelijk nogal een opdracht, een opdracht waar wij ons hele leven in mogen groeien. De zorg van de barmhartige Samaritaan kan hier een stappenplan zijn. Met een open blik de wereld in kijken, je laten raken en in beweging komen. De wonden van de ander verzorgen. Kortom, omzien naar elkaar, de naaste zijn voor de ander. 'Ga dan en doet gij evenzo!' Door Christus, onze Heer. Amen.

Pastor Sander Verschuur

Preek 20e zondag. Luc. 12, 49-53. De 'niet-begrepen' liefde.
14 augustus 2022
Preek 19e zondag. Hebr. 11, 1-19. Vaste grond van wat wij hopen.
10 augustus 2022
Preek 18e zondag. Pred. 2, 21-23. Alles is ijdelheid.
30 juli 2022
Preek 17e zondag. Gen. 18, 20-32. Volharding in gebed.
24 juli 2022
Preek 16e zondag. Luc. 10, 38-42. Vanuit het ene naar het vele.
17 juli 2022
Preek 14e zondag. Luc. 10, 1-20. Twee en zeventig leerlingen
8 juli 2022
laad meer artikelen artikelen aan het laden geen nieuwe artikelen