MENU
< TERUG

ACTUEEL

Preek 24e zondag in jaar B. Jac. 2, 14-18. Geloof zonder daden is dood.

12 september 2021

(foto boven: de apostel Jacobus, door El Greco)

De tweede lezing van vandaag is een tekst die in de loop van de kerkgeschiedenis, tot op de dag van vandaag, christenen verdeelt. Het betreft hier de kwestie van rechtvaardiging door geloof en door goede werken. Worden wij door God gerechtvaardigd door ons geloof of (ook) door de goede werken die we doen? Deze vraag stelde de reformator Maarten Luther in de zestiende eeuw centraal en het leidde uiteindelijk tot een kerkscheuring.

Luther was iemand die zeer met het idee van rechtvaardiging worstelde. Hij deed zijn uiterste best om in Gods ogen gerechtvaardigd te worden, om een plek in de hemel te verdienen. In alles wilde hij uitmunten om maar bij God in de gunst te komen. Hij moet eens gezegd hebben: als er ooit een monnik in de hemel komt vanwege zijn ‘monnikheid’, dan ben ik die monnik. Het paradoxale was nu, dat hoe harder hij werkte om door God gerechtvaardigd te worden, hoe meer hij ging twijfelen of hij dat wel zou worden.

Ergens in rond het jaar 1515 had Luther een soort openbaring, die niet alleen zijn leven veranderde, maar in feite dat van heel het westerse christendom. Te midden van zijn worsteling over rechtvaardiging las hij een vers uit de Romeinenbrief van de apostel Paulus. Daarin zegt Paulus dat God de mens rechtvaardigt door het geloof en het geloof alleen (Rom. 1, 17). Dit sloeg bij hem in als een bom. Het is niet door goede werken of het zijn van een uitmuntende monnik of door welk goed werk dan ook, maar door geloof dat de mens wordt gerechtvaardigd. Het vertrouwen in Gods genade, die Hij in Christus aan elke zondaar schenkt, is voor de mens voldoende om gerechtvaardigd te worden.

Dit principe van rechtvaardiging door geloof alleen (sola fide) is de rode draad in het protestantisme. Veel Bijbelteksten onderschrijven dit principe. Echter, er zijn evenveel, mogelijk wel meer Bijbelteksten die dit principe weerspreken. Een belangrijke tekst die dit principe weerspreekt is de brief van de apostel Jacobus, waaruit we vandaag lezen. Zeer expliciet horen we dat in hoofdstuk 2 van deze brief, waarin Jacobus duidelijk stelt dat het hebben van geloof alleen niet voldoende is. Er zal toch duidelijk sprake moeten zijn van daden of goede werken, die uit dit geloof voortvloeien. Kan een geloof zonder daden de mens redden, vraagt Jacobus zich af? Geloof zonder daden is dood, in zijn conclusie.

Had Luther het dan helemaal mis? Nee. Luther maakte een belangrijk punt dat in zijn tijd onderbelicht was. Geloof is de basis van alles, ook van goede werken. Als we bidden om roepingen tot priesters, moeten we eerst bidden om roeping tot geloof. Op ongelovige priesters zit niemand te wachten. Alles begint met geloof. Geloof, om het zo te zeggen, is de deur tot het geestelijk en godsdienstig leven van ieder van ons. Zonder geloof is Jezus niet veel meer dan een interessante historische figuur, waarvan we er vele hebben. Zonder geloof zijn Jezus’ woorden niet meer dan filosofische wijsheden of praktische levenslessen (waar we er ook vele van hebben). Een persoonlijke relatie met Jezus kun je alleen opbouwen in geloof. Dus hier maakte Luther wel degelijk een belangrijk punt. Het Concilie van Trente (1545-1563), het katholieke antwoord op de Reformatie, beweegt op dit punt met Luther mee. Elk werk, hoe goed ook, brengt je niet dichter bij God als het niet gedaan wordt in en vanuit geloof.

Echter, de katholieke Kerk gaat niet mee in het principe van rechtvaardiging door geloof alléén (sola fide). Er is namelijk een ander, nog belangrijker aspect dat hierin ontbreekt, en dat is liefde. Als geloof de deur is waardoor je binnenkomt in de geestelijke ruimte, dan is het liefde die daar woont, want God is liefde. Geloof is de deur tot de liefde, die God is. Zoiets horen we in Psalm 5: “Zelf zal ik, door uw rijke genade, mogen binnengaan in uw huis” (v. 8). Geloof, ons door Gods rijke genade geschonken, brengt ons in dit huis en het is daar waar we het volle leven ontvangen en we de werken van liefde doen. Daarom zegt de katholieke Kerk in antwoord op het sola fide-principe: fides caritate formata = geloof wordt door liefde gevormd. Dit zegt de Kerk in lijn met de apostel Paulus, diezelfde Paulus die zegt dat de mens door geloof alleen wordt gerechtvaardigd: “Al heb ik het volmaakte geloof dat bergen verzet, als ik de liefde niet heb, ben ik niets” (1 Kor. 13, 2).

Als je geloof niet gevormd wordt door de liefde, als het zich niet uit in daden van liefde, dan stelt je geloof niet veel voor. Dat is het punt dat Jacobus maakt in zijn brief. Geloof opent de deur tot het huis van God; tot zover zijn we het met Luther eens. Maar als het om geloof alleen gaat, dan treed je het huis niet binnen. Alles begint met geloof, maar geloof alleen is niet voldoende. Het zal gevormd moeten worden door liefde. Die liefde is niemand minder dan God zelf, die zich heeft getoond in Jezus Christus, onze Heer. Amen.

Diaken Franck Baggen

Preek 23e zondag. Marc. 7, 31-37. Geestelijk horen en spreken.
5 september 2021
Preek 21e zondag. Joz. 24, 1-17: “Wij dienen de Heer”
22 augustus 2021
Preek hoogfeest Maria Tenhemelopneming. Over de waardigheid van de mens.
15 augustus 2021
Preek 19e zondag. 1 Kon. 19, 4-8. Elia en het brood van de engel.
8 augustus 2021
Preek 18e zondag. Ex. 16, 2-15. De vleespotten van Egypte.
1 augustus 2021
Preek 17e zondag. Joh. 6, 1-15. De Jezus van de eucharistie.
25 juli 2021
laad meer artikelen artikelen aan het laden geen nieuwe artikelen