Preek 4e zondag 40-dagentijd (jaar A). Joh. 9, 1-41. Genezing van de blindgeborene. 

Het thema van de lezingen vandaag is zien. Kunnen zien wordt hier vooral geestelijk verstaan. Zien betekent: de werkelijkheid zó verstaan dat je daarin Gods hand herkent. Zonde is hieraan tegenovergesteld. Zonde blokkeert je om de werkelijkheid te zien als door God gedragen. Daardoor mis je veel van de geestelijke dimensies van de werkelijkheid. De blindgeborene is om die reden in feite iedereen van ons. Wij allen zijn geboren in een in zonde vervallen wereld. We komen geestelijk blind ter wereld. Zodoende noemt Jezus zichzelf “het Licht van de wereld” (Joh. 9, 5). In het scheppingsverhaal is het eerste dat God schept licht (Gen. 1, 3). De evangelist Johannes speelt in zijn evangelie met het contrast tussen licht en donker. Aan het begin van zijn evangelie zegt hij: “Het ware Licht, dat iedere mens verlicht, kwam in de wereld” (Joh. 1, 9). Denk ook aan Nikodemus, die Jezus bezoekt in de nacht en met Hem een lang gesprek heeft. Toen het licht werd, viel bij Nikodemus het kwartje (Joh. 3). Of denk aan Judas, die van het Laatste Avondmaal opstond om Jezus te gaan verraden. Johannes vermeldt daarbij subtiel dat het nacht was (Joh. 13, 30).

Even een kort filosofisch uitstapje: Het bijzondere aan licht is dat je licht zélf niet kunt zien. Je ziet door middel van het licht. Als Jezus zichzelf het Licht noemt, dan is Hij degene door middel waarvan wij (geestelijk) kunnen zien. In zijn Licht zien we alles zoals het werkelijk is. Bovendien is Hij het patroon aan de hand waarvan wij de wereld kunnen begrijpen. We zien van alles om ons heen, maar als je het samenhangende geheel niet ziet, dan zie je niet wat er werkelijk is. Neem een kerkgebouw. Je ziet allerlei losse elementen, zoals de banken, het altaar, het kruis, de kaarsen, enzovoort. Het is door de onderlinge samenhang dat je ziet dat het een kerk is. Als hier een hond zou zijn, dan ziet de hond ook de banken, het altaar, enzovoort. Echter, de hond ziet niet het samenhangende geheel en ziet dus niet de kerk. De hond ziet het gebouw, maar niet het ‘concept’ kerk. De hond mist de clou. Op vergelijkbare wijze, geestelijk verstaan, zien wij de losse onderdelen, maar we missen de clou om het geheel te zien. Dat is wat de Bijbel bedoelt met blindheid. We zijn ziende blind. Jezus is het Licht en het patroon op basis waarvan wij het verband kunnen zien.

Jezus gaat de blindgeborene genezen. Dat doet Hij op een vreemde wijze, door met zijn speeksel en wat aarde een papje te maken en dit op de ogen van de man te smeren. Augustinus geeft, zoals vaker, hierop een prachtig commentaar. Hij zegt: het speeksel van Jezus symboliseert zijn goddelijkheid; de aarde symboliseert zijn menselijkheid. Als deze twee samenkomen ontstaat er een helende zalf. Dit woord zalf heeft bijzondere betekenis, want we herkennen daarin het Latijnse ‘salve’ (zoals in Salve Regina). Salve komt van salus en betekent: gezondheid. Het speeksel van Jezus, vermengd met de grond van de aarde, is dus een helende zalf die de man niet alleen zijn gezondheid terug geeft, maar vooral het door zonde gesloten oog opent om alles in het juiste perspectief te kunnen zien. Precies dit idee schuilt achter elk van de zeven sacramenten van de Kerk. Elk sacrament bevat een hemels en een aards element. In elk sacrament vermengt zich het Woord van God met een aards element, zoals water, olie, handoplegging, brood en wijn. Deze twee elementen vormen samen een helende zalf voor de door zonde gebroken ziel.

Wat volgt in het verhaal van de blindgeborene is interessant. Nadat de man genezen is, komt hij weer onder de mensen. Zijn die mensen verheugd over wat er met hem gebeurd is? Nee, ze zijn in verwarring. Velen herkennen hem niet meer. Dat hoor je wel vaker als iemand zich bekeert: je omgeving wil liever dat alles bij het oude blijft. De man hoort dat ze hem niet meer herkennen en zegt dan: ik ben het (Joh. 9, 9). Als je iets meer van de Bijbel weet, dan doen deze woorden een belletje rinkelen. De woorden “Ik ben” duiden namelijk op de Godsnaam “Ik ben die is” (Ex. 3, 14). Jezus herhaalt deze woorden regelmatig (Ik ben de Goede Herder; Ik ben het Licht der wereld; enzovoort). Nu spreekt deze man met de woorden van Jezus! Deze blindgeborene, gezalfd door Jezus, is een christen geworden, in de letterlijke zin van het woord: een gezalfde. En dat geldt voor iedere gedoopte mens, ook voor jou en mij. Christen zijn is gezalfd zijn in Christus. ‘Christen’ komt van het Griekse ‘christos’, Christus, en betekent letterlijk: gezalfde.

De Farizeeën ergeren zich aan de man. Dat maken wij als christenen dagelijks mee in deze blinde wereld. Laat je er niet door afschrikken! De Veertigdagentijd is een tijd van opnieuw gaan zien, kijken met gezalfde ogen, zien dat God de werkelijkheid draagt. Moge je ook gaan zien dat God jou draagt, telkens wanneer je zijn sacramenten ontvangt. Moge zo Pasen voor ons een ware ‘Lichtshow’ worden. Door Christus, onze Heer. Amen.

Diaken Franck Baggen